درود

چند مورد از سوالات و مشکلات رایج در مورد تنفس موقع مدیتیشن و حالات ناخواسته ای که پیش می آید مثل قطع شدن نفس، کنترل عمدی ریتم تنفس و … را بررسی می کنیم.

پرسش ها:

سوال ۱: چرا گاهی موقع مدیتیشن عمیق، تنفس قطع می  شود؟ برای بدن ضرر ندارد؟

پاسخ:

حالت بی تنفسی به وضعیتی اشاره دارد که در آن تنفس فرد در مدیتیشن عمیق به طور قابل توجهی آهسته می شود و ممکن است برای دوره های کوتاه کاملاً متوقف شود. این اتفاق به طور طبیعی در حالات عمیق مراقبه رخ می دهد آن هم زمانی که ذهن بسیار آرام و بدن ساکن است. فردی که وارد حالت بی تنفسی می شود، تنفس خود را نگه نمی دارد. بلکه به دلیل آرامش عمیق بدن، نیاز به اکسیژن به شدت کاهش می یابد.

علت دقیق حالت بی نفس به طور کامل شناخته نشده است، اما برخی از توضیحات احتمالی عبارتند از:

– کاهش متابولیسم بدن: هنگامی که فرد در حالت آرامش عمیق قرار می گیرد، فعالیت متابولیک بدن کاهش می یابد. این امر نیاز به اکسیژن را نیز کاهش می دهد.
– تغییر در الگوی تنفس: تنفس افراد در حالت مراقبه عمیق اغلب عمیق تر و آهسته تر می شود. این الگوی تنفس به بدن کمک می کند تا اکسیژن را به طور موثرتر استفاده کند.
– فعال شدن سیستم عصبی پاراسمپاتیک: با فعال شدن سیستم عصبی پاراسمپاتیک که مسئول آرامش و استراحت بدن است، میزان تنفس کاهش پیدا می کند.

همچنین یوگی ها بر این باور هستند که در بالاترین حالات سامادهی، نیازی به نفس کشیدن برای تأمین اکسیژن بدن یا مغز نیست. به همین دلیل است که تنفس در طول یک مدیتیشن خوب، آرام و حتی تا دقایقی متوقف می شود.

فقط در مراقبه نیست که ممکن است حالاتی پیش آید که نیازی به اکسیژن نیست. برای مثال دانشمندان، کودکانی که از روی یخ‌های شکسته‌ دریاچه‌های یخ‌ زده به زیر آب افتاده بودند را بررسی کردند. در یک مورد، کودکی به مدت چهل دقیقه زیر آب ماند. زمانی که نجاتشان دادند، هیچ آسیبی مغزی یا هیچ نوع آسیب دیگری نداشتند. پزشکان حدس می‌زدند که به دلیل سردی شدید بدن آن‌ها، در نوعی حالت مرگ مصنوعی شبیه به خواب زمستانی قرار گرفته بودند. بنابراین، بدنشان در آن مدت نیازی به اکسیژن نداشت.

توهمات و کمبود اکسیژن:

این درست است که کمبود اکسیژن شدید در مغز می تواند منجر به توهمات شود. با این حال، حالت بی تنفسی در مراقبه عمیق با کمبود اکسیژن شدید متفاوت است. افراد در حالت بی تنفسی معمولاً هوشیار و آگاه هستند و هیچ تجربه ای از توهمات ندارند و یا اگر دارند ربطی به موضوع اکسیژن ندارد.

در کل، تجربه حالت بی نفس یک هدف یا دستاورد نیست. بلکه نتیجه طبیعی آرامش عمیق و تمرکز است. نباید عمداً خود را وارد حالت بی تنفسی کنید. این کار می تواند برای بدن خطرناک باشد.

اگر به این حالت رسیدیدم چه کار کنیم؟

شما قرار نیست کاری کنید و فقط کافیست به آن آگاه باشید درست مانند آگاهی از افکاری که در فضای ذهن برمی خیزند. وقتی مراقبه می کنید ممکن است اوایل از اینکه تنفس شما آرام تر و عمیق تر شده اذیت شوید مثلا احساس سنگینی در سینه و گلو داشته باشید. این فشار شاید به قدری باشد که حواس شما را از مراقبه کردن پرت کند. به هر حال باید به آن عادت کنید و به موضوعی که بر روی آن مراقبه می کنید توجه کنید. اگر دقت کنید پس از چند دقیقه این حالت آزار دهنده رفع می شود و انگار دیگر جسم خود را حس نمی کنید. اگر حس سنگینی در گلو داشتید عضلات خود را ریلکس کرده و از شکمی بودن تنفس خود مطمئن شوید. از صاف بودن ستون فقرات خود نیز مطمئن شوید.

سوال ۲: چرا برخی افراد وقتی مراقبه روی تنفس را انجام می دهند سعی می کنند ریتم تنفس خود را کنترل کنند؟ چگونه این کار را انجام ندهند؟

این امر علت های مختلفی دارد:

– گاهی به این خاطر است که فکر می کنند مراقبه کردن با نفس های عمیق همراه است. این درست است ولی چیزی نیست که با کنترل عمدی آن حاصل شود. افرادی هستند که به طور طبیعی، تنفسشان سطحی است و اگر عمیق تر نفس بکشند واقعا اذیت می شوند. ریتم تنفس خود را هر طور که هست بپذیرید و آن را تغییر ندهید. همچنین ریتم آن ممکن است در طول مراقبه بسته به نیاز بدن، تغییر کند و ریتم ثابتی ندارد.

– یکی از عوامل مهم دیگر، برای افرادی رخ می دهد که انگار با خود مسابقه دارند و تنفس خود را می شمارند ببینند تا چند نفس توانستند تمرکز فکر خود را حفظ کنند. بنابراین مجبور می شوند به نفس خود سرعت دهند تا زودتر یک چرخه تنفس تمام شود و به عدد بالایی دست پیدا کنند و رکورد بزنند. برای رفع این مشکل، قبول کنید که ممکن است همان ثانیه های اول، حواس شما پرت شود. برای خود تعداد تنفسی که باید تمام کنید تعیین نکنید. یا اگر تعیین کردید بپذیرید که حواس پرتی کاملا طبیعی است و شاید اگر در تنفس چهارم باشید شاید اصلا به تنفس پنجم نرسید و حواس شما غرق افکار متفرقه شود. وقتی این موضوع را بپذیرید خود به خود دیگر علاقه ای به مسابقه با خود ندارید و اتفاقا رکورد شما بیشتر می شود و تنفس عمیق تر می گردد.

اگر موضوع کنترل تنفس شما را اذیت می کند و موجب می شود که تنفس شما سطحی و استرس گونه نیز شود می توانید تنفس ریتمیک را تمرین کنید یعنی دم، نگه داری هوا و بازدم شما به تعداد شماره خاص و ثابت باشد مثلا همه آنها ۴ ثانیه باشد یا نسبتی دیگر.