ذهن شما در هنگام تجربه درد و اثر مراقبه بر کاهش درد

زندگی کردن در حالتی که بدن فیزیکی شما به خاطر بیماری یا جراحت دچار درد شده است طاقت فرسا و ناخوشایند است. انسان ها معمولا آگاهی خود را به طور پیوسته بر روی موضع درد حفظ می کنند و احساس یکی شدن با آن دارند و احساس می کنند در هنگام تجربه درد، زمان به کندی می گذرد. بنابراین دچار استرس بیشتر شده و به جستجوی مسکن ها می روند و در آخر نیز این درد سخت باعث جدا شدن آگاهی از خود و حقایق دیگر می شود.

این واکنش طبیعی ذهن است که نسبت به درد، توجه بسیار کرده و ترس و اضطراب را در آن زمانها تجربه کند. ولی گاهی همین فعالیت های ذهنی باعث می شود که تجربه درد، شدت یافته و طاقت فرساتر گردد. ولی اگر به جای توجه به درد، ذهن خود را بر تنفس و مسائلی متفرقه متمرکز کنید چه؟ تحقیقات اخیر نشان داده است که درگیر فعالیت های مراقبه شدن برای فراموشی درد می تواند از قوی ترین مسکن ها هم بهتر عمل کند. آشنا شدن با این روش ها برای تسکین درد و واکنش بهتر به آن نتایج خوبی را به همراه داشته است.

دکتر دنی پنمن مولف “شما درد خود نیستید” گفته است که برخی انواع مراقبه در تحقیقات کلینیکی توانسته است میزان دردهای مزمن را تا ۵۷% کاهش دهد. کسانی که در مراقبه حرفه ای تر هستند می توانند تجربه درد را تا ۹۰% کاهش دهند. تمرین مراقبه با اتصال ذهن، بدن و تنفس می تواند به مغز کمک کند تا میزان اتصال آگاهی به تجربه درد را کاهش دهد و حتی آن را از بین ببرد.

دو نوع درد

به طور کلی دو نوع درد وجود دارد. یکی نوع اولیه که مستقیما از ناحیه موضع درد است و نوعی واکنش است برای اینکه شما را از آسیب، بیماری و یا اختلال در شبکه عصبی آگاه سازد. این نوع درد، یک نوع اطلاعات خام از طرف مغز به بدن است. درد ثانویه یا نوع دوم، دردی است که مربوط به واکنش ذهن شما به درد اولیه یا فیزیکی می شود. درد نوع دوم بسیار واقعی به نظر رسیده و در بدن کاملا احساس می شود.

به درد نوع دوم، درد ثانویه گفته می شود چون این ذهن است که نسبت به محرک دردناک واکنش داده و آن را پردازش می کند تا شما بتوانید واقعا آن را احساس کنید. این ایده به دانشمندان و عصب شناسان کمک کرده است که روش هایی را برای تربیت ذهن معرفی کنند تا میزان ادراک درد کاهش یافته و به بیمار برای شفای زودتر کمک کند. گاهی مغز می تواند درد را شدیدتر از میزان واقعی برآورد کند. ولی وقتی انسان یاد بگیرد درد را قبول کند، در این صورت وحشت مضاعف ایجاد نمی کند و مغز مجبور به ارسال سیگنال های درد بیشتر نیست و اجازه می دهد بدن ریلکس شده و زودتر شفا پیدا کند.
کلینیک های مختلفی به بیماران خود که از سرطان، بیماری قلبی، میگرن، درد مزمن پشت و … رنج می برند روش های خاصی از مراقبه را یاد می دهند تا درد را کمتر احساس کنند. به جای مقاومت در پذیرش درد، به آنها آموخته می شود که ابتدا آن را هر طور که هست تجربه کنند و استرس را از بدن دور کنند و فضای بیشتری برای پذیرش ریلکس شدن و شفا یافتن ایجاد کنند.

سوزان بوئر-وو گفته است که یکی از مهمترین مزایای این نوع مراقبه ها این است که فرد نسبت به وقایعی که در بدن، ذهن و محیط اطراف خود می گذرد آگاه می شود و از اتفاقاتی که در لحظه حال برای او رخ می دهد آگاه می شود. در این صورت این افراد می توانند تصمیم بهتری گرفته و در مسیر شفا قدم بردارند.

انواع مختلفی از مراقبه مثل مدیتیشن بر تنفس، مراقبه هدایت شده، تصویرسازی ذهنی و یوگانیدرا و حتی تفکر مثبت می تواند واکنش های ریلکس بخشی را در بدن القا کرده و تجربه درد را کاهش دهد. وقتی در برابر درد و واکنش های احساسی مربوط به آن مقاومت نکنیم و به جای آن سعی کنیم که در لحظه حال باشیم و بر تنفس خود مراقبه کنیم، میزان استرس کاهش یافته و توجه ما از موضوع درد دور می شود.

یکی از سخت ترین لحظات تجربه درد، زایمان است که برخی کلینیک ها تکنیک های تنفسی خاصی را برای کاهش درد زایمان توصیه کرده اند. مثلا ابتدا فرو بردن دو نفس تند به داخل (بدون بازدم) و فرو بردن نفس سومی به صورت عمیق و در آخر هم بازدم عمیق. همین چرخه تکرار می شود.

دو نوع مراقبه برای کاهش درد

مراقبه های کاهش درد انواع زیادی دارند که در اینجا به دو نمونه از آنها اشاره می شود:

۱- ابتدا در جایی آرامش بخش دراز بکشید و تک تک عضلات خود را ریلکس کنید. می توانید از پا شروع کنید تا به سر برید. تنفس خود را عمیق تر و آرام تر کنید و به جای درد، به تنفس خود توجه کنید. می توانید به موضوعی جذاب به صورت ذهنی فکر کنید و خود را عمیقا در داخل فضای آن مجسم کنید. تصویری که به آن فکر می کنید دارای شلوغی زیاد باشد تا ذهن شما به اندازه کافی درگیر آنها شود. البته هر کدام از چیزهایی که برای تصویر ذهنی خود در نظر گرفته اید باید برای شما مظهر آرامش باشند.

۲- مراقبه کاهش درد دیگر این که باز هم در جایی آرام دراز بکشید و چشمهای خود را ببندید. بدن خود را توسط ذهن اسکن کنید. به محل درد توجه کنید. سعی کنید به درد، ویژگی هایی همچون رنگ، مزه و اندازه بدهید. مثلا بگویید این درد چه شکلی است و اگر قرار بود به صورت یک جسم باشد چه ویژگی هایی باید می داشت. این یعنی پذیرش درد و تغییر ماهیت آن. سپس سراغ مرحله پیشرفته تر این حالت بروید. درد را به صورت انرژی ادراک کنید. این درد چه نوع انرژی دارد و چه ارتعاشی بر بدن شما می گذارد؟ آیا اصلا می توان گفت که درد هم نوعی ارتعاش است و ترسی ندارد؟ می توانید همین الان امتحان کنید. ناخن انگشت خود را به انگشت دیگر خود با احتیاط فرو ببرید (کم کم و ملایم و بدون ایجاد زخم). وقتی درد ایجاد شد آیا متوجه مور مور شدن آن ناحیه و نوعی ارتعاش انرژی می شوید؟ آیا تغییر حرارت را در آن ناحیه احساس می کنید؟ آیا با این نتیجه گیری ها باز هم درد برای شما ناراحت کننده است؟ اگر بیشتر تمرین آخری را انجام دهید مهارت شما در تفسیر متفاوت درد به قدری بالا می رود که اگر روزی درد شدیدی را هم حس کردید با این تکنیک، ذهنیت خود را به راحتی عوض کرده و دیگر درد را به صورت قبل احساس نکنید و برای شما یک چیز قابل تحمل تر باشد.
البته هیچ گاه نسبت به درد اصلی و دلیل بروز آن بی توجه نباشید چون هشداری است در مورد احتمال آسیب به بدن. بنابراین هدف، از بین بردن کلی درد نیست بلکه تنها قابل تحمل کردن آن است تا ذهن فرد آزاد شده و به شفای خود فکر کند.