سازمان شخصیت (معرفی ضمیر نیمه آگاه)

فروید در طرح سازمان شخصیت اولیه خود، شخصیت انسان را به سه سطح ضمیر خودآگاه، نیمه آگاه و ناخودآگاه تقسیم کرد و برای فهماندن بهتر این مفاهیم، کل شخصیت را به صخره یخی بزرگ شناور در آب تشبیه کرد.

بخش کوچکی که از سطح آب بیرون زده است را ضمیر خودآگاه نامید. ضمیر خودآگاه همان آگاهی و هوشیاری کنونی ما است. این ضمیر در تماس با محیط بیرون بوده و واسطه بین ما و جهان اطراف است و در دسترس فرد می باشد و چیزی از آن پنهان نیست.

بخش دیگر که دارای خاطرات، حوادث و اطلاعات انباشته در طی زندگی مان است ضمیر ناخودآگاه نام داشته و معمولا در حالت عادی از دسترسی مستقیم ما خارج بوده و ممکن است برخی از آنها مربوط به خاطرات تلخ و دردناک زندگی ما باشد که تصور می کنیم فراموش شده اند ولی در واقع در بخش عظیم و تاریک ضمیر ناخودآگاه قرار گرفته اند. برای مثال شما شاید تجربه تلخ اولین برخورد خشم آلود والدین با خودتان را فراموش کرده باشید و حتی برایتان مهم هم نباشد ولی ناخودآگاه شما همچنان آن خاطره را در خود حفظ کرده و به طور غیر مستقیم بر روی رفتارهای شما اثر می گذارد.

برای آنکه خاطرات دردناک به راحتی از ضمیرناخودآگاه شما به سطح خودآگاه شما نیایند و موجب رنجش طولانی مدت شما نشوند بین آنها یک پرده و حجاب قرار می گیرد. این پرده در حالاتی مثل خواب و رویا دیدن از بین می رود و یا حداقل اجازه می دهد تا اطلاعات بیشتری از ضمیر ناخودآگاه شما به سطح آگاهی شما حرکت کند. به همین دلیل است که تمایلات واقعی جنسی و اخلاقی انسان در رویاها آشکار می شود هر چند که خودمان آنها را در بیداری و هوشیاری عادی نفی کنیم. به همین خاطر، تحلیل رویاها یکی از راه های شناخت ضمیر ناخودآگاه ما است. البته با روانکاوی های طولانی مدت و عمیق هم کم کم میتوان به اطلاعات و مقاصد ضمیر ناخودآگاه دست پیدا کرد.

ضمیر نیمه آگاه نیز هم مشابه بخش خودآگاه است و هم ناخودآگاه. یعنی اطلاعات آن مستقیما در دسترس بخش آگاهانه ما نیست ولی با مقداری توجه و تحلیل بیشتر می توان به آنها دست پیدا کرد و وارد بخش آگاهی کرد.

البته این طرح ساده و اولیه فروید در مورد سازمان شخصیت بوده و بعدها آن را با مفاهیمی همچون نهاد، ایگو و فراخود تکمیل کرد…