ارواح سرگردان از دید اسلام | آیا ارواح سرگردان وجود دارند؟

آیا در اسلام چیزی به اسم ارواح سرگردان وجود دارد؟

داستانها و فیلم های ترسناک و حتی برخی انواع علوم غریبه موجبات تصور اینکه چیزی به اسم ارواح سرگردان وجود دارد را در ذهن انسانها انداخته اند. مثلا گفته می شود اگر جنازه را در قبر دفن نکنند روح او آواره می ماند و یا اگر کسی به قتل برسد و جنازه او در خانه متروکه اش دفن شود روح او تا سالها می تواند در خانه گردش کند و همان جا بماند. باور دیگر در مورد سرگردانی روح این است که عده ای از ارواح بعد از مرگ همچنان به تعلقات مادی وابستگی دارند و نمی خواهند به دنیای دیگر بروند و در این عالم پیش اموال خود می مانند.

از نظر اسلامی و براهین فلسفی چنین چیزی غیرممکن است. اولا روح یک چیز مجرد است و مکان فیزیکی برای آن معنا ندارد. ارتباط روح با دنیا پس از مرگ و از دست دادن کالبد عنصری یا فیزیکی تقریبا تمام می شود و روح وارد جهانی متناسب با خود که عالم مثال یا عالم برزخ است می شود. البته امکان ملاقات ارواح با انسان های زنده به اذن خدا و همراهی فرشتگان وجود دارد ولی این به معنی سرگردانی روح و تعلق نداشتن به عالمی مشخص، نیست.

وقتی انسان می میرد روح او اگر آلوده و گناه کار باشد به جهنم برزخی و اگر از ارواح صالح باشد به بهشت برزخی منتقل می شود. اگر روح می توانست سرگردان بماند هیچ وقت تمایل نداشت وارد جهنم برزخی شود. حساب رسی به اعمال آدمی از لحظه مرگ او آغاز می شود.

البته جدایی روح از بدن به معنی قطع تمایلات او از این دنیا نیست. کسانی که ثروت زیادی در این دنیا جمع کرده اند و استفاده معنوی خوبی از آن نکرده اند حسرت زیادی برای از دست دادن آنها می خورند ولی این طور نیست که روح آنها در اطراف اموال مادی پرسه بزند. چیزهایی مثل نداشتن قبر و رسیدگی نکردن به جسد متوفی هم موجب نمی شود که روح سرگردان بماند چون همانطور که گفته شد روح از مجردات است و نیازی به چیزهای فیزیکی ندارد و مکان و زمان برای او معنا ندارد و قبر فقط برای جسم عنصری او است.

آیا ارواح می توانند به بقیه آسیب بزنند؟

عده ای گمان می کنند که ارواح سرگردان در این دنیا می چرخند و باعث آزار فیزیکی انسان های زنده می شوند. اگرچه روح از مجردات است و می تواند در عالم فیزیکی تصرف کند ولی این کار فقط به اذن خدا انجام شده و توسط ارواحی که درجه روحی بسیار بالایی دارند انجام می شود و در جهت خیر است. کسانی که تصور می کنند ارواح به آنها آسیب می رسانند یا دچار تخیل شده اند و یا موجودات دیگری چون جن که قادر به آزار انسان هستند را با ارواح اشتباه گرفته اند.

آیا کسانی که به کما رفته اند همان روح سرگردان هستند؟

کسانی که به کما رفته اند هنوز نمرده اند و پیوند بین روح و بدن فیزیکی آنها برقرار است ولی می توانند در عوالم برزخی گشت و گذار کنند. این حالت مثل کسی است که خواب است. روح انسان در خواب هم می تواند وارد عالم مثالی شود و اگر درجه روحی او بالا باشد قادر است اخبار و اطلاعات زیادی هم به دست بیاورد. به هر حال روح کسانی که به کما رفته اند سرگردان نیست و مانند روح کسانی است که شب ها به خواب می رود. اصلا کلمه سرگردانی برای چیزی که ماهیت تجرد دارد معنا ندارد. حتی عالم برزخ هم با اینکه شکل دارد ولی مکان نیست. روح هم همین طور. وقتی هم که بحث مکان معنا نداشته باشد سرگردانی که مربوط به حضور در مختصات فیزیکی نامعلوم است بی معنی است و روح حتما در یکی از عوالم سیر می کند و این سیر کردن هم با واژه ها و تعاریف فیزیکی قابل توصیف نیست و حرکت از یک نقطه به نقطه دیگر که در عالم فیزیکی مطرح است در مورد در عالم مثال صادق نیست.

ارواح سرگردان در مذاهب دیگران

یکی از مکاتب روحی که به سرگردانی ارواح اعتقاد بسیار دارد شمنیسم است. آنها مراسم هایی را برای عبور دادن روح سرگردانی که بین این عالم و عوالم دیگر گیر کرده است برپا می کنند. یکی از این روشها استفاده از خواب آگاهانه و ملاقات با روحی که میل به ترک عالم مادی ندارد است. سپس با صحبت کردن و یا راهنمایی و پند و اندرز به روح کمک می کنند که وارد جهان بعدی شود.

در علوم ماورای غربی به ارواح سرگردان، earthbound spirit گفته می شود و منظور ارواحی هستند که پس از مرگ هنوز نتوانسته اند به طور کامل از عالم فیزیکی عبور کنند. برای مثال تصور می شود ماموریت ناتمام دارند، از دنیای بعدی می ترسند، نگران خانواده هستند و دلایل عجیب دیگر. می دانیم که پرونده اعمال انسان پس از مرگ او بسته می شود و روح دیگر نمی تواند کارهایی که می توانسته در زمان زنده بودن انجام دهد را به پایان برساند و فقط می تواند منتظر خیرات دیگران و یا ثواب و عقاب کارهایی که در دنیا انجام داده و اثر آن هنوز پابرجا است و به دفتر اعمال او اضافه می شود باشد. ولی خود روح قادر به اتمام کاری در جهان فیزیکی نیست.

پس ارواح سرگردان با اینکه در برخی باورها ریشه دوانده اند ولی از نظر اسلام و براهین فلسفی، سندیت ندارند.