کالبد مثالی در اسلام

وقتی موضوع کالبدهای غیرمادی به میان می آید ذهن به سمت کالبدهای هفتگانه که در آیین هایی چون بودیسم معرفی شده اند می رود. این در حالی است که ما در اسلام هم معادل این نوع کالبدهای غیرمادی را داریم که همان کالبد مثالی است.

طبق نظر فیلسوفان و علمای اسلامی، کالبد مثالی در زمان حیات هم با ما است و وظایفی چون پرواز روح شبانه، دیدن رویای صادقه و نوعی طی الارض را دارد. هنگامی که انسان به خواب می رود روح او در قالب کالبد مثالی در طبقات دیگر آفرینش گشت و گذار می کند. از همین رو، خواب برادر مرگ است چون در هر دوی آنها روح توسط کالبد مثالی، بدن فیزیکی را ترک می کند. اگر مرگ انسان مقرر نشده باشد روح با این کالبد مثالی دوباره به بدن برمی گردد و انسان از خواب بیدار می شود.

ولی اگر مرگ انسان فرا برسد روح به عالم برزخ منتقل شده و در داخل کالبد مثالی به حیات ادامه می دهد تا زمانی که قیامت برپا شود و معاد جسمانی انجام شود.

امام صادق (ع) فرموده است که روح بعد از وفات انسان، در جسمی مشابه کالبد دنیوی ما که همان کالبد مثالی است قرار گرفته و در شجرهای بهشتی توسط ارواح دیگر شناسایی می شود و با هم به گفتگو می پردازند.

پس شکل کالبد مثالی مشابه بدن فیزیکی ما است ولی کیفیت های کامل تری دارد و می تواند تجلیاتی از اخلاقیات و روحیات ما را در خود منعکس کند. کسانی که صاحب چشم برزخی هستند می توانند با مشاهده این کالبد مثالی، پی به ویژگی های حقیقی و درونی افراد ببرند درست مثل افراد هاله بین که می توانند احساسات و افکار اشخاص را به صورت محدودتری در کالبدهای ظریف انسان مشاهده کنند.

در کتاب معاد یا بازگشت به سوی خدا، تفاوت هایی بین کالبد مثالی زمان خواب و کالبد مثالی برزخی وجود دارد و دومی کامل تر بوده و واقعیت عینی تری از نظام برزخی است.

در علوم اسلامی، مبحثی داریم به نام تجرد غیر تام. یعنی با اینکه در عالم مثال یا همان برزخ، جسم فیزیکی خود را به همراه نمی بریم و عالم آنجا خصوصیات جهان فیزیکی را به طور کامل ندارد ولی تجرد کامل هم بر آن حکم فرما نیست. به زبان گویاتر، با اینکه اموات در عالم برزخی، مادی نیستند ولی تعدادی از خصوصیات عالم مادی مثل ابعاد سه گانه و شکل و مقدار را دارند. به همین دلیل است که اگر در عالم رویا باشید و یا پرواز روح کنید با اینکه موجودات و عوالم مشاهده شده حجم و جا و مکان فیزیکی ندارند ولی شکل و ظاهر آنها شبیه عالم ماده است.

البته در رابطه با اینکه آیا کالبد مثالی از ابتدای تولد با ما همراه است و یا پس از مرگ، روح ما به آن می پیوندد در بین علما و فیلسوفان اسلامی مورد اختلاف است.

از روایات مختلف اسلامی چنین بر می آید که فرقی ندارد که متوفی، کافر یا مومن باشد. هر دوی آنها در کالبد مثالی مشابه جسم دنیوی که داشته اند وارد می شوند و از روی همان ظاهری که دارند توسط ارواح دیگر شناسایی می شوند. این کالبد مثالی می تواند رنج ها و لذت ها را درست مانند زمانی که روح در جسم مادی بوده است ادراک کند. به همین دلیل است که عذاب ها و یا نعمات برزخی برای روح متوفی قابل حس کردن است. عذاب قبر نیز توسط همین کالبد مثالی درک می شود.

بنابراین روح انسان که خود دارای تجرد است حتی پس از مرگ هم به کالبدی متناسب با عالمی که در آن حضور دارد نیاز دارد و روح به طور جداگانه در جایی وجود ندارد. پس شاید کلماتی مثل احضار روح اشتباه باشند چون خود روح یک کالبد نیست و از ذات خداست. پس چیزی که احضار می شود روح است به همراه کالبد مثالی که پذیرای آن است.

علامه مجلسی می فرماید که کالبد مثالی از لحاظ ظرافت و لطیفی مشابه کالبد جن و فرشتگان است و فقط شکل ظاهری آن مشابه بدن فیزیکی ما است.

پس مشخص می شود که حتی موجودات غیرارگانیکی همچون جن و ملائکه هم تجرد تام ندارند و روح آنها هم در نوعی کالبد ظریف قرار دارد.

نظیر کالبد مثالی در اسلام، می تواند کالبد اختری و … در بودیسم باشد. البته در دومی، کالبدهای دیگری همچون کالبد اتری، کالبد اختری یا عاطفی، کالبد ذهنی، بدن روحانی، بدن کیهانی و بدن نیروانی آمده است. به عقیده آنها کالبد فیزیکی و چهار بدن اولیه ی پس از آن، کم کم پس از مرگ متلاشی می شوند و تنها دو کالبد آخر باقی می ماند. جدای از این تفاوت های تعداد و کیفیت کالبدها، نکته مشترک در آنها این است که روح بلاخره به ارابه ای برای ادامه حیات غیر دنیوی نیاز دارد و در بیشتر ادیان و آیینها به آن اشاره شده است.