جنیان، مادی هستند یا غیر مادی؟ بررسی این موضوع از دیدگاه اسلامی

آیا جن ها دارای کالبد مادی هستند یا اینکه همچون روح و کالبد مثالی، فارغ از ویژگی های مادی هستند؟

عده ای از فلاسفه اسلامی بر سر اینکه جن دارای نفس جسمانی و مادی بوده و یا اینکه مانند کالبد مثالی (غیر مادی ولی دارای شکل یا به عبارتی مجرد غیر تام) است اختلاف نظر دارند.

ملاصدرا گفته است که جن دارای دو نوع ماهیت می تواند باشد:

۱- ماهیتی که مجرد و غیرمادی هست ولی می تواند بر اخبار غیبی آگاه بوده و توانایی انجام کارهای خرق عادت و عجیب داشته باشد. پس در این صورت جن و فرشتگان، تفاوت جوهری ندارند.

۲- ماهیتی که دارای کالبدی لطیف و جوهر نفسانی است و درجه بندی های مختلفی دارند. برای مثال گروهی از آنها دارای نفس های ناقص مربوط به کالبد مثالی و گروهی هم دارای نفس های قوی به همراه کالبدهای جسمی دخانی ناری هستند و …

علم هر چیزی که در قالب سه بعد قابل شناسایی نباشد را مادی نمی داند ولی از آنجا که موجودات فیزیکی فقط آنهایی نیستند که در سه بعد قابل شناسایی باشند و علم طبیعی تا ۱۴ بعد را هم شناسایی کرده است پس شاید موجودی در این ابعاد باشد و ماهیت مادی هم داشته باشد ولی به راحتی قابل مشاهده نباشد.

شهید مطهری هم گفته است که در گذشته، درک اینکه یک چیز، مادی باشد ولی قابل روئیت نباشد سخت بوده است ولی امروزه می دانیم که جسم می تواند دارای ابعاد و جوهره باشد. پس قرار نیست ابعادی که آنها در آن زندگی می کنند منحصر به همین ابعاد سه گانه قابل روئیت باشد.

برخی از فلاسفه اسلامی اعتقاد دارند که ممکن است یک موجود در عالم مثال و غیب باشد ولی بتواند با بعد جسمانی لطیف خود قابل تجسم بوده و حتی فضا اشغال کند و در جهان مادی دخالت کند.

جن نه به خاطر غیرمادی بودن خود بلکه به خاطر لطافتی که در جسم دارد، هم می تواند نامرئی شود و برای انسانی که فقط می تواند اجسام واقع در سه بعد را مشاهده کند مخفی بماند و هم می تواند توسط انقباض جسم لطیف خود، متجسم و قابل مشاهده شود. البته نفوس قوی می توانند توسط قوای ادراکی بالای خود، این موجودات را در هر بعدی مشاهده کنند.

دلیل دیگری که می تواند اثبات کننده ماهیت مادی جنیان باشد این است که آنها نیز مانند انسان ها دارای روح هستند که در یک کالبد، پذیرا شده است. نمی شود هم روح و هم کالبد، هر دو دارای یک ماهیت باشند و قطعا ماهیت کالبد، چیزی مادی تر و پست تر از جنس روح است.

یکی دیگر از دلایل مادی بودن جن می تواند محدودیت طول عمر آنها باشد هر چند که عمر آنها خیلی بیشتر از انسان ها است ولی آسیب پذیر و فانی است. ابن سینا در مورد دلیل طول عمر بالای جن گفته است که چون جسم آنها لطیف و شفاف است در مقایسه با موجوداتی که مادی تر هستند دارای اصطحکاک و فرسودگی کمتر بوده و در نتیجه زمان بیشتری طول می کشد تا این جسم لطیف آنها قابلیت حیاتی خود را از دست بدهد پس عمر آنها طولانی می شود.

ولی باز هم محکوم به از دست دادن کالبد خود و مرگ هستند. در این صورت است که روح آنها خارج شده و احتمالا وارد کالبد دیگری می شود که کیفیت آن هنوز برای ما شناخته شده نیست. ولی اگر قرار بود جن، غیر مادی باشد و کالبد مثالی که مجرد از ماده است را داشته باشد در این صورت مرگ برای آنها معنا نداشت و مانند ارواح انسان هایی که در برزخ بودند و روح آنها در کالبد مثالی است مرگ نداشتند.

دلیل دیگر مادی بودن جن این است که خلقت آنها از آتش بدون دود بوده است همان طور که خلقت اولیه جسم انسان از خاک بوده است. سپس روح به داخل آن وارد شده است. این آتش بدون دود هم مشخصات مادی داشته ولی در سطحی بسیار لطیف تر از اجسام مادی که می شناسیم است.

با این تفاسیر، احتمال بیشتری وجود دارد که جن و شیطان را موجودات مادی بدانیم که در قلمروهای مادی که از درک یک انسان عادی خارج است زندگی کنند.