خواب روشن، ویژگی منحصر به فرد انسان ها

حیوانات نیز مانند انسان ها خواب می بینند ولی آیا قادر هستند که در آن آگاه شوند؟

در حالت رويابينی آگاهانه یا خواب روشن بخش های لوپ پيشانی مغز و همچنين قسمت هایی از مغز که تمايز دهنده ما حتی از پريمات ها (مانند ميمونها) است فعاليت بيشتری پيدا می کند. البته هنوز مکانيسم های دقيق علت رخ داد رويابينی آگاهانه بر ما پوشيده است. در طی سال های اخير اهميت مطالعه رويابينی آگاهانه از اين جهت حائز اهميت شده است که بررسی آن می تواند به شناخت اصولی مراتب آگاهی در انسان و تمايز تفاوت بين بيداری و خواب کمک کننده باشد.

با توجه به تحقيقات دکتر استفان لابرج و موسسه علمی تحقيقاتی فرانکفورد در سال ۲۰۰۸ مشخص شد که رويابينی آگاهانه و خواب روشن در حالتی بين بيداری کامل و خواب REM و در طول موج مغزی ۴۰ هرتز رخ می دهد.

تئوری است که می گويد خواب روشن ناشی از تکامل آگاهی در انسان ها است. آگاهی ابتدا در بيداری شکل گرفت و سپس به خواب REM يا امواج تتای مغز منتقل شد. بنابراين می توان آگاهی را در دو بخش خلاصه کرد: يکی در هنگام بيداری و ديگری در هنگام رويابينی آگاهانه. البته نظريه مخالفی هم هست که می گويد آگاهی در خواب در گذشته در انسان ها بيشتر بوده و در طی تغييرات تکاملی بشر رفته رفته در حال تحليل رفتن است. دليل بر حق بودن اين نظريه اين است که کودکان راحت تر می توانند خواب روشن کنند و هر چه قدر که سن افراد بيشتر می شود اين توانایی در افراد کمتر می شود.

البته جمله آخر دليلی بر اين نيست که چون هر چه قدر سن ما بيشتر می شود و ميزان رويابينی خود به خودی کمتر می شود پس يعنی رويابينی چيز بی اهميتی است. خير متاسفانه خيلی از توانایی های مثبت انسان مثل خلاقيت و تفکر نوآورانه و محبت بی قيد و شرط که در کودکان بيشتر استدر بزرگسالان کمتر شده و اين نشان دهنده نوعی گسترش رفتار منفی با افزايش سن است. کاهش ميزان خواب روشن هم همين طور.

حیواناتی که دارای خودآگاهی هستند چه طور؟ آیا امکان دارد رویای آگاهانه ببینند؟

یکی از عوامل اصلی دیدن خواب های آگاهانه، خودآگاهی هست که در انسان به اوج خود رسیده است. خودآگاهی یعنی توانایی تشخیص موجودیت خود از محیط اطراف و درک اینکه شما یک موجود واحد و دارای افکار و انگیزه های شخصی هستید. این حالت در اکثر حیوانات وجود ندارد. کسی که قرار است در اواسط خواب بفهمد که مشغول رویا دیدن است تا آگاه شود باید خودآگاهی زیادی کسب کند و تمرینات ویژه ای برای این منظور انجام دهد وگرنه به راحتی در محیط رویا غرق می شود و نمی داند کیست و چه کار می کند و اگر در هیئت یک موجود دیگر هم در بیاید تعجبی نمی کند و آگاهی در خواب رخ نمی دهد. اینکه حیوانات دارای خودآگاهی نیز می توانند رویابینی کنند یا خیر به دلیل محدودیت در روش های آزمایش هنوز در پرده ای از ابهام قرار دارد.