شخصيت شناسى بر اساس “كهن الگو” چيست؟ و كهن الگو هاى اصلى كدام اند؟

در روانشناسی، نظریه های مختلفی برای شخصیت شناسی مطرح شده. که هر کدوم، تعاريف خاص خودشون رو برای شخصیت انسان ارائه دادن. اما در بين اين نظريات، شخصیت شناسی بر اساس كهن الگو، یکی از جذاب ترین و کاربردی ترین نظریه ها در حوزه ى روانشناسى هست.

پروفسور يونگ معتقد بود كه روان انسان از سه لايه تشكيل شده:

• ايگو يا منيت؛
همون ضمير خودآگاه.

• ناخودآگاه فردی؛
شامل تمام خاطرات فرد و همچنين اميال سركوب شده ى او.

• ناخودآگاه جمعی؛
شامل همه ى غرايز، تجربيات و دانشى كه از دوره های نخستین زندگی بشر، شكل گرفته و در حافظه ى تاریخیِ انسان ها ثبت شده.

یونگ به تکراری و عمومی بودن شخصیت ها و رویدادهای زندگی در انسان ها پی برد. او به این نتیجه رسید که افسانه های باستانى، که در فرهنگ های مختلف موجود هستن، دراصل دارن به روش های نمادین و تمثيلى، تجربیات درونی اجدادمون رو به ما و نسل های بعدى منتقل ميكنن. همين افسانه ها و قصه هايى که در هنر و ادبیات جهان مطرح شده، درحقيقت ساختار زندگی ما رو ميسازن.

بنابراين، پروفسور يونگ نظریه ى آركى تايپ ها يا كهن الگو ها رو به منظور روشن کردن اجزای شخصیت انسان ارائه داد. او معتقد بود كه، “آركى تايپ ها” در واقع همون افکار غریزی و مادرزادی و تمایل به رفتارهاييست که، بر طبق الگوهای از پیش تعیین شده اى، از نياكان به ما ارث رسيده. به عبارت ديگه، تصاویر و رسوباتی که بر اثر تجارب مختلف پدران باستانی ما، به ناخودآگاه جمعى بشر راه یافته.

چهار آركى تايپ اصلى

١_ پرسونا:

به گفته ى يونگ، مفهوم اين واژه عبارتست از، “چهره ى اجتماعى” كه فرد به دنياى بيرون معرفى ميكنه، يعنى نوعى “نقاب” كه فرد براى تأثير گذارى روى ديگران و پنهان كردن ابعاد منفى شخصيت و ماهيت حقيقىِ خودش، به نمايش ميذاره.

هنجارهای موجود در جامعه باعث بروز این کهن الگو ميشه. اين نوع آركى تايپ، به افراد اين امكان رو ميده تا با دنياى اطراف و جامعه اى كه در اون زندگى ميكنن، سازگار بشن. با اين حال، افراط در اين نوع آركى تايپ، فرد رو از خودِ حقيقيش دور ميكنه.

٢_ سايه

سایه ها در اصل مجموعه ای از احساسات و تمایلات سركوب شده ى ما هستن و بخشى از ضمير ناخودآگاه ما رو تشكيل دادن. در واقع همون جوانبى از وجودمون هستن که بنا به دلایلى، دوست نداریم اونها رو بروز بديم؛ مثل: حسادت، حرص و طمع، نفرت، تعصب، پرخاشگرى و…

هر احساس و تمایلی که به نظر ما بد مياد، در حقيقت موهبت و نعمتى هست که ما رو در رسيدن به تعالی، يارى ميكنه. بنابراين، پذيرفتن و رويارويى با سایه ها، ما رو در مسیر رشد و تکامل قرار میده.

٣_ خويشتن

یونگ، جایگاه كهن الگوى “خويشتن” رو پدیده ای در روان انسان میدونه که شامل آگاهی، ناآگاهی، استعداد های بالقوه و ذاتى میشه. سلف یا خويشتن، نامحدود و بی انتهاست، چیزی که همه ى موجودات از درکش عاجز هستن. خویشتن، فعالیتى سر خود، قائم به ذات و مستقل داره…

یک دایره و یک نقطه در مرکزش، رو تصور كنيد. از نظر يونگ، اگه کل دایره رو “خود” در نظر بگيريم، اون نقطه ى کوچک در وسط، نشان دهنده ى “منیت” هست. یگانگى و یکپارچه شدن با خويشتن و پر کردن شکاف میان آگاهی و ناگاهی، هدف نهايىِ روانشناسی تحلیلی یونگ هست.

٤_ آنيما و آنيموس

آنیما، عبارتست از جنبه ى زنانگی موجود در درون مردان و آنيموس نيز، يك تصوير و بُعد مردانه در روانِ زنان هست. یونگ معتقد بود که تغییرات فیزیولوژیکی و همچنین تأثیرات اجتماعی، در ایجاد هویت جنسیتی نقش داره و همچنين، كهن الگوهای آنیما و آنیموس رو هم، در این روند دخیل و مؤثر ميدونست.

به میزانی که قدرت بخش آنیما در هر فرد ( چه مرد و چه زن ) زیاد بشه، رفتارهای زنانه در اون فرد بیشتر میشه، مثلاً آنیمای قوی در مردان، ظاهری زنانه از اونها میسازه. غالب شدن آنيموس در هر فرد ( زن يا مرد ) نيز، باعث ميشه جوانب مردانه در اون شخص بيشتر بشه. مثلاً قوى تر شدن بخش آنیموس در زنان، اونها رو خشک و مبارز میکنه و رفتار هايى مثل: شجاعت، تصمیم گيرى منطقی، مبارزه و… رو در افراد بوجود مياره.

شناخت آرکى تايپ ها به ما کمک می‌کنه تا:

• خويش، استعداد ها و نقاط ضعف درونيمون رو بهتر بشناسیم و اونها مديريت کنیم تا بتونيم در شرایط مختلف زندگی، از ابعاد گوناگون شخصیتمون در زمينه هاى مورد نياز، بیشتر کمک بگیریم.

• رفتارهای اطرافیان رو بهتر درک و تحلیل کنیم، تا درنتيجه بتونيم رفتار صحیح تری در مقابل اونها نشان بديم و با فهم و درک بیشترى با ديگران تعامل كنيم.