دژاوو یا آشناپنداری یا déjà vu

آیا تا به حال شده احساس کنید صحنه ای که مشاهده می کنید را قبلا هم دیده اید و در همان موقعیت قرار گرفته اید؟ انگار که یک خاطره دو بار تکرار شده باشد. به این پدیده دژاوو یا آشناپنداری گفته می شود. افراد معنوی این حالت را نوعی پیشگویی می دانند و اینکه شخص توانسته است اطلاعات آینده را از قبل مشاهده کند و وقتی آن را در واقعیت تجربه می کنیم شگفت زده می شویم. همچنین به عقیده عده ای، زمان وجود خارجی ندارد و همه اطلاعات در ذهن ما انباشته شده و گاهی می توان به زمان های دیگر گریز زد و از آن مطلع شد. وقتی زمان واقعی وقوع آن رخداد برسد احساس آشناپنداری یا دژاوو به سراغ ما می آید.

علت معنوی دیگر آن دیدن رویاهای صادقه است یعنی فرد قبلا در خواب، بخشی از آینده را دیده است و ممکن است آن را فراموش کرده باشد ولی وقتی عین همان حادثه رخ می دهد یک مرتبه یادش می آید که قبلا هم آن حالت را تجربه کرده است و در جایی دیده است. برای اثبات این حالت می توان به دفترچه افرادی که خواب های خود را به طور منظم یادداشت می کنند مراجعه کرد. آنها قبل از اینکه یک حادثه در عالم واقعی رخ دهد مدت ها همان را در خواب دیده اند و ثبت هم کرده اند. ولی شاید اگر ثبت نمی کردند امکان داشت که با نوع بیمارگونه دژاوو اشتباه گرفته شود.

البته اگر چیزی که در خواب دیده اید را بعدا حس کنید که در بیداری تجربه کرده اید دیگر دژاوو نام ندارد و به آن Déjà rêvé که این هم مانند دژاوو یک کلمه فرانسوی است گفته می شود. یعنی شخص در وضعیتی قرار می گیرد که حس می کند قبلا آن را در خواب دیده است و باز هم آن را به بروز اشتباه در مغز مربوط می دانند و در افراد مبتلا به اپیلپسی بیشتر مشاهده می شود. اگر فردی هستید که تجربه هایی این چنینی زیادی دارید خواب های خود را یادداشت کنید تا بعدا ثابت شود که شما واقعا آن موقعیت را خواب دیده اید و مغز شما همان چیز را در همان لحظه نساخته است.

از دیدگاه علمی، دژاوو به دو دسته تقسیم می شود. یکی که به عنوان بیماری شناخته می شود در افرادی که مشکلات نورولوژیکی و اپیپلسی و توهم دارند به کررات دیده می شود. در این حالت دشارژ الکتریکی نورونها در مغز چنان دچار مشکل می شود که باعث ایجاد حس وقوع تکراری یک حادثه و اینکه قبلا هم در آن موقعیت بوده است می شود. نوع دیگر آن در افراد سالم هم رخ می دهد به طوری که دو سوم افراد حالاتی از دژاوو را تجربه کرده اند.

گاهی هم ممکن است در شرایط مشابهی با تجارب قبلی قرار گیریم و تصور کنیم که داریم همان را تجربه می کنیم ولی این تنها یک شباهت ساده به اتفاقات قبلی است که منجر به آشنا پنداری شده است و تجربه جدید تداعی گر خاطره قبلی است.