نقش نورون های آینه ای در شکل دهی رفتارهای شخصیت های رویا

آیا تا به حال از یک خواب بیدار شده اید که بلافاصله بعد از آن رفتارهایی نشان داده اید و یا حرف هایی زده اید که شبیه کارهای شما در رویا و یا شخصیت های دیگر رویا بوده است؟

به این حالت، رفتار های نمایش رویا یا DEB می گویند. یعنی وقتی شما از مرز خواب به بیداری عبور می کنید و کمی هوشیار می شوید یا رفتار خود در رویایی که دیده بودید را ادامه می دهید یا کارهایی که شخصیت های دیگر رویا انجام داده بودند را تقلید می کنید. شایع ترین این حالات، ادامه ترس، بلند حرف زدن، خندیدن و یا درد کشیدن است. این وضعیت معمولا بعد از خواب های شدید مثل کابوس و یا رویاهای خیلی غمگینانه و یا هیجان انگیز مشاهده می شود.

یافته علمی جالب توجه در مورد DEB این است که آنها هم می توانند رفتارها و صحبت های خود فرد رویابیننده و یا شخصیت های دیگر رویا را در زمان کمی بعد از بیداری ادامه دهند. مثلا اگر شما در خواب خود یک هیولا دیده اید و بلافاصله با ترس بیدار شوید هم ممکن است رفتار ترس را نمایش دهید و هم غرش هایی شبیه آن هیولا را تلقید کنید.

این موضوع شبیه آزمایش های نیلسون و همکاران او در سال ۱۹۹۳ است. آنها از محرک های واقعی بر روی بدن در خواب REM استفاده کردند تا ببینند رفتارهای شخص رویا بیننده و کاراکترهای دیگر رویا چه تغییری می کند. مثلا وقتی به پای یک نفر در خواب سوزن می زدند آن فرد خواب میدید که یک اسب به پای او ضربه زده است. پس هم DEB و هم ایجاد محرک فیزیکی بر بدن در زمان خواب می تواند بر خود رویابیننده و سایر شخصیت های موجود در رویا اثر بگذارد.

جدا از ورود موجودات روحانی دیگر در خواب که ماهیت واقعی دارند، مغز انسان می تواند در زمان رویا دیدن، هم یک شخصیت برای خود بسازد که با آن فضای رویا را به صورت اول شخص می بیند و هم شخصیت های دیگری بسازد که بر اساس قضاوت ها و ارزیابی های ذهنی است و حالت سوم شخص دارند. ذهن می تواند به آنها رفتارها و تن صدا و الگوهای حرف زدن جداگانه بدهد. بنابراین ظاهرا تصور می شود که این شخصیت ها جدا از خود رویابیننده هستند که البته می دانیم همیشه این طور نیست و ممکن است شخصیت های واقعی اعم از ارواح و جنیان وارد خواب ما شوند و آن بحث جدایی است ولی بیشتر شخصیت های رویا را ضمیر نا خودآگاه می سازد.

اما ساخت شخصیت های رویا چگونه توسط مغز انجام می شود؟

یکی از این شیوه ها این است که سلول های عصبی آینه ای یا mirror neuron مسئول ساخت این کاراکترهای رویا هستند. تحقیقات مربوط به تصویر برداری عصبی نشان داده است که سلول های عصبی آینه ای می توانند هم در زمانی که ما یک کاری مثل برداشتن یک وسیله را انجام می دهیم و هم وقتی شخصی دیگر همان کار را انجام می دهد به یک اندازه فعال شوند. این می تواند به کارهای دیگر هم تعمیم یابد و تقلیدهای غیرارادی دیگر هم صورت بگیرد. مثلا وقتی کسی به شدت می خندد شما هم ممکن است شروع به خندیدن کنید. پس مطالعه سلول های عصبی آینه ای هم امکان درک رفتارها و اعمال دیگران را ایجاد می کند و هم می شود از آن برای مطالعات مربوط به رویا استفاده کرد و رفتار برخی شخصیت های رویا را درک کرد.

نیلسن و کوئیکن در سال ۲۰۱۳ آزمایشی در مورد رفتارهای آینه ای برای اندازه گیری اینکه نقش نورون های آینه ای در بروز رفتارهای مشترک مسری مثل گریه کردن، خندیدن و … در زمان بیداری و خواب به خصوص در مقوله DEB چه قدر است انجام دادند.

نتیجه این که هر چه قدر افراد، رفتارهای آینه ای را در زمان بیداری بیشتر انجام می دادند حالت DEB نیز در رویاهای آنها بیشتر بود. این حالت در مورد رفتارهای مسری مثل خندیدن و گریه کردن بیشتر بود. مثلا کسانی که وقتی گریه دیگران را می دیدند و عادت به گریه کردن متقابل داشتند اعلام کردند که میزان گریه کردن آنها بعد از بیدار شدن از خواب بیشتر است. حتی شخصیت های رویای آنها نیز همین رفتار را بیشتر داشتند. پس نورون های آینه ای می توانند رفتار شخصیت های رویا را متناسب با شخصیت و رفتارهای خود ما تنظیم کنند.