چرا می‌خوابیم؟

از لحاظ منطقی، خوابیدن ممکن است غیرمنطقی به نظر برسد. هنگام خواب نه می‌توانید از خودتان دفاع کنید، نه غذا می‌خورید، نه آب می‌نوشید و نه تولیدمثل می‌کنید – که همگی از نیازهای اساسی هستند. اما بدن به شدت به خواب نیاز دارد، پس لابد فواید خواب بسیار بیشتر از ضررهای آن است.

برخی دانشمندان معتقدند که خواب به ایجاد ارتباط‌های جدید عصبی و تثبیت خاطرات کمک می‌کند؛ برخی دیگر فکر می‌کنند که خواب به مغز اجازه می‌دهد تا ارتباطات غیرضروری را حذف کند. همچنین ممکن است خواب به ترمیم سلول‌های مغزی کمک کند. ولی هیچ‌کدام از این نظریه‌ها هنوز نتوانسته‌اند با داده‌های تجربی و بررسی‌های انجام‌شده در دنیای حیوانات، به طور کامل و قطعی خواب را توضیح دهند.

الگوهای خواب در حیوانات

خرس‌ها ممکن است ماه‌ها در خواب زمستانی باشند، در حالی که پستانداران کوچکتر اینطور نیستند. بعضی از خفاش‌ها تا ۲۰ ساعت در روز می‌خوابند، اما نوزادان نهنگ‌ها و دلفین‌ها ممکن است هفته‌ها بدون خواب بمانند! احتمالاً حیوانات وقتی می‌خوابند که اگر بیدار بودند در معرض خطر شکار شدن قرار می‌گرفتند. الگوی خواب در هر گونه‌ای ممکن است با هدف افزایش شانس بقا شکل گرفته باشد.

چرخه زمین و نقش آن در خواب

پرطرفدارترین نظریه درباره‌ی خواب انسان‌ها مربوط به همان موضوع شب و روز است! وقتی خورشید غروب می‌کند، تاریکی مجموعه‌ای از فرایندهای مولکولی را آغاز می‌کند که از چشم‌ها شروع شده و به غده‌ی صنوبری (پینه‌آل) در مغز می‌رسد. این غده هورمونی به نام ملاتونین ترشح می‌کند که وارد مغز می‌شود. ملاتونین با چسبیدن به نورون‌ها، ریتم الکتریکی آن‌ها را تغییر می‌دهد و مغز را به حالت خواب فرو می‌برد. به همین دلیل است که متخصصان خواب توصیه می‌کنند نور را از محیط خواب حذف کنید.

هنگامی که خورشید طلوع می‌کند، نور آفتاب تأثیر ملاتونین را از بین می‌برد و مغز دوباره به الگوی بیداری بازمی‌گردد. وقتی تا دیروقت کتاب می‌خوانید یا با موبایل در حال اسکرول هستید، این ریتم طبیعی ملاتونین را سرکوب می‌کنید و روز بعد کسل و بی‌حال از خواب بیدار می‌شوید!

بزرگسالان به حدود شش ساعت خواب نیاز دارند و کودکان بیشتر، چون بدنشان برای شارژ مجدد به زمان بیشتری نیاز دارد. چرت‌های روزانه می‌توانند مفید باشند ولی نباید جایگزین خواب شب شوند. برای خواب بهتر، توصیه می‌شود نور محیط را کاهش دهید، فعالیت را کم کرده و قبل از خواب چیزی نخورید تا بدن بهتر به حالت خواب برود.

چرا خواب طولانی است؟

نظریه‌های جدید می‌گویند خواب عمیق به مغز و بدن کمک می‌کند تا برای بیدار شدن آماده شوند – چون در خواب عمیق، مغز در واقع بیدار است اما بدن در حال استراحت. این یعنی مغز در حال آماده کردن بدن برای بیدار شدن پرانرژی است. به این فکر کنید که وقتی نیمه‌شب ناگهان از خواب بیدار می‌شوید چقدر گیج و بی‌حال هستید، ولی وقتی صبح طبیعی بیدار می‌شوید چقدر سرحال‌تر هستید؟

اگر خواب فقط برای صرفه‌جویی در انرژی و بازسازی مغز بود، چرا باید اینقدر طولانی باشد؟ چرا مغز برای مدت کوتاه نمی‌خوابد و سریعاً شارژ نمی‌شود؟ شاید پاسخ در دنیای حیوانات نهفته باشد. حیوانات نیز مدتی طولانی می‌خوابند چون بیدار بودن برای مدت طولانی آن‌ها را بیشتر در معرض خطر قرار می‌دهد. در انسان هم احتمالاً بدن به مرور تکامل یافته و به این نتیجه رسیده که برای بازیابی کامل، خواب‌های کوتاه کافی نیستند و به دوره‌های طولانی‌تری نیاز است.

ما در جایگاه خاصی از خواب قرار گرفته‌ایم

دانشمندان با بررسی عادت‌های خواب از مگس میوه گرفته تا نهنگ‌ها، به نتیجه‌ی نسبتاً مشترکی رسیده‌اند: همه موجودات زنده به نوعی خواب یا “زمان استراحت” نیاز دارند. برخی گونه‌ها مثل پرندگان توانایی وارد شدن به حالت نیمه‌خواب را دارند؛ یعنی بخشی از مغزشان بیدار می‌ماند تا خطرات را شناسایی کند. انسان‌ها نیز عادت‌های خواب خود را توسعه داده‌اند تا انرژی بگیرند و دوباره شارژ شوند. مطالعات نشان داده‌اند که بعد از دوره‌های استرس شدید، افراد دوره‌ای از خواب بسیار عمیق را تجربه می‌کنند.