چرا هنگام استرس، در ناحیه شکم خود احساس گرفتگی انرژی داریم؟

حتما برای شما پیش آمده است که وقتی در یک موقعیت استرس زا گرفته اید حس انقباض و گرفتگی و پرواز هزاران پروانه را در ناحیه شکم خود احساس کرده اید. کسانی که داروهای ضد اضطراب را مصرف می کنند به خوبی با این حس آشنا هستند. آنها در موقعیت های خاصی که این حس را در شکم خود دارند اگر داروی خود را مصرف کنند احساس می کنند که دیگر آن سنگینی و گرفتگی به سرعت از شکم آنها محو شده است.

می خواهیم این موضوع را نه از دریچه بحث های انرژیکی بلکه از نگاه فیزیولوژی بدن بررسی کنیم.

دلیل حس دلشوره، سنگینی و انقباض در ناحیه شکم هنگام استرس و اضطراب

حتما در مورد هورمون آدرنالین مطالبی را خوانده اید. هورمونی که بدن را در شرایط خطرناک و استرس زا آماده مبارزه یا گریز می کند و به سیستم عصبی سمپاتیک مربوط است. در این حالت ضربان قلب بالا می رود، ظرفیت دریافت هوا بیشتر می شود، مردک چشمها گشاد می گردد و کف دست ها خیس می شود.

فرقی نمی کند که شما از یک ببر فرار می کنید و یا در یک جای غیرقانونی ماشین خود را پارک کرده اید به هر حال سیستم عصبی سمپاتیک شما مجبور است وارد عمل شود. وقتی موقعیت خطرناکی پیش می آید، آدرنالین و کورتیزول ترشح می شوند و ضربان قلب افزایش یافته و جریان خون به سمت قلب و عضلات پا می رود و از دستگاه گوارش دور می شود. به همین خاطر، رگ های خونی اطراف معده و روده شما تنگ تر شده و عضلات این نواحی منقبض می شود. به خاطرهمین تغییر جریان خون در رگ های این نقاط از بدن است که شما در موقعیت های استرس زا، احساس می کنید که تعداد زیادی حشره در دل شما پرواز می کنند (حس دلشوره) و یا شکم شما منقبض شده است.

سیستم عصبی سپماتیک کار جالب دیگری هم انجام می دهد. درست است که باعث انقباض عضلات دستگاه گوارش شما می شود ولی تنها به یک عضله از این دستگاه اجازه می دهد که ریلکس شود و آن هم اسفنگتر داخلی مقعد است. ولی چرا این حالت به صورت تکاملی ایجاد شده است؟ این کار چه فایده ای برای اجداد ما داشته است؟ در حالت عادی اسفنگتر داخلی مقعد منقبض است تا مدفوع به بیرون نریزد. ولی وقتی واکنش مبارزه یا فرار به خاطر تحریک شدن اعصاب سمپاتیک در بدن انسان های اجدادی که حیوانات وحشی به دنبال آنها بوده اند غالب می شد بیرون ریختن مدفوع به دلیل ریلکس شدن این اسفنگتر داخلی مقعد به آنها کمک می کرد تا مواد جامد یا مایع اضافی از بدن خارج شده و به دویدن سریع تر آنها کمک کند. اگر برای شما پیش آمده است که در یک جلسه کاری بسیار مهم و شدیدا استرس زا، شلوار خود را کثیف کرده اید به خاطر همین موضوع است. سیستم عصبی سمپاتیک فقط قصد دارد به شما کمک کند ولی انگار سرعت تکامل بدن ما نسبت به زندگی مدرن بسیار کم است و برخی واکنش های غیرارادی بدن ما به درد نیاکانی که هزاران سال پیش زندگی می کردند می خورد.

نشانه های مربوط به تحریک سیستم عصبی سمپاتیک فقط در موقعیت های استرس زا دیده نمی شود بلکه مثلا در ملاقات با فردی که گمان زیادی می بریم با او رابطه عاشقانه خواهیم داشت هم دیده می شود. در اینجا باز هم مردک چشم گشاد می شود، ضربان قلب بالا می رود و کف دستها خیس می گردد و همان حس گفته سراغ ناحیه شکم می آید. به گفته دکتر وان کرت، تولید مثل، هدف نهایی تکامل موجودات زنده است. وقتی کسی به نامزد بالقوه خود نگاه می کند بالا رفتن هیجانات کمک می کند که قدم محکم تری برای رسیدن به آن شخص بردارد و ارتباط فیزیکی برقرار کند تا در نهایت باعث زادآوری شود.

پس ترشح آدرنالین و حس های فیزیکی مربوط به آن می تواند دلایل مختلفی داشته باشد مانند قرارگیری در موقعیت های استرس زا مثل راه رفتن در لبه بلند یک کوه، انجام کارهای هیجان انگیز مثل ماشین سواری در سرعت بالا و همچنین بودن در کنار معشوق. بدن شما در همه این حالات واکنش های یکسانی نشان می دهد تا شما را به هدفی که دارید برساند. پس حس دلشوره و بالا رفتن ضربان قلب معنای بد مطلق ندارد و بستگی دارد شما چه برداشتی از آن کرده و چه استفاده ای بکنید. به جای آنکه بروز این حسهای فیزیکی را آزار دهنده بدانید از انرژی سیستم عصبی سمپاتیک برای انجام بهینه کارهای خود استفاده کنید. مثلا اگر مسابقه ورزشی دارید سعی نکنید با خوردن قرص های آرامش بخش، فعالیت های این سیستم را سرکوب کنید چون اگر بدن شما در حالت جنگ یا گریز قرار نگیرد کارایی عضلات بدن شما پایین می آید چون تصور می کند هیچ اتفاقی نیفتاده است. تنها کسانی باید از این داروهای آرامش بخش استفاده کنند که استرس و اضطراب مزمن و فوبیا دارند و روانپزشک برای آنها چنین داروهایی را تجویز کرده تا تحریک بیش از حد سیستم عصبی سمپاتیک مانع انجام کارهای روزمره آنها نشود.