میلتون اریکسون و تاثیر او بر شکوفایی هیپنوتیزم

میلتون اریکسون که نابغه علم هیپنوتیزم مخصوصا در شاخه درمانی آن شناخته می شود در یک خانواده کشاورز زاده شد. او در کودکی کور رنگ و فلج بود و به خاطر بیماری که داشت تصور می شد در اوایل زندگی خود چشم از جهان فرو ببندد. ولی او با همه این مشکلات جنگید و توانست دوباره قوای خود حتی توان حرکت را به دست بیاورد. او توانست با همت و نوآوری های خود دانشمند بزرگ قرن بیستم شود.

او که در کودکی فلج بود و نمی توانست حرکتی بکند فقط در تخت خواب خود می ماند و نمی توانست با کسی به طور نرمال گفتگو کند. در عوض او سر خود را با نگاه کردن به رفتارهای شش خواهر و یک برادر خود سرگرم می کرد. او بدون آنکه خود بداند مشغول مطالعه ارتباط غیر کلامی، زبان بدن و تن صدای آنها بود.

بعد از آنکه بهبود پیدا کرد و بالغ شد به دانشگاه رفت و مدرک پزشکی و روانشناسی خود را گرفت. او در سمت های مختلفی کار کرد و در سال ۱۹۴۸ توانست بخش مدیریت کلینیکی دانشگاه آریزونا را بر عهده بگیرد.

روش ها و تکنیک های میلتون اریکسون در زمان خود ناشناخته بوده و خارج از حیطه علم پزشکی آن زمان بوده است. ولی در سال ۱۹۷۳ ورق زندگی او برای همیشه برگشت.

در آن سال یکی از دانشجوهای قبلی او به نام هالی کتابی را به عنوان درمان های غیر معمول چاپ کرد. در آن کتاب به تعدادی آزمایش اشاره کرده بود که در آنها اریکسون توانسته بود با روش های منحصر به فرد خود بیماران را شفا دهد.

بعد از انتشار این کتاب، شهرت میلتون اریکسون در همه جا پراکنده شد.

چرا او موفق و معروف شد؟ چون نحوه فکر کردن او متفاوت بود.

او به هیپنوتیزم از زاویه ای کاملا متفاوت مخصوصا در موضع گیری نسبت به ضمیر ناخودآگاه نگاه می کرد.

سبک اریکسونی در هیپنوتیزم از سه نکته مهم تشکیل می شود:

۱- برای اینکه به کسی کمک کنی باید قادر باشی با آنها همدردی کنی و ارتباطی را با آنها ایجاد کنی وگرنه بیمار به قدرت و نیت خیر شما در زمینه کمک به بهبود او پی نمی برد.

۲- برای اینکه به ضمیر ناخودآگاه دست پیدا کنی باید حواس ضمیر آگاه را پرت کنی (پشت سر گذاشتن نگهبان دروازه). میلتون اریکسون برای این کار از تکنیک های مختلفی استفاده می کرد.

۳- تلقین غیر مستقیم: تلقینات در هیپنوتیزم به دو دسته تقسیم می شوند. تلقین مستقیم و غیر مستقیم. اولی شامل جملات واضح در مورد بهبود در یک وضعیت است ولی تلقین غیر مستقیم اشاره واضحی به موضوع نمی کند و می تواند همراه با استعاره و قصه هم باشد. تلقین غیر مستقیم در هیپنوتیزم بسیار قدرتمندتر بوده و راحت تر توسط ضمیر ناخودآگاه پذیرفته می شود و کمتر توسط نگهبان دروازه فیلتر می گردد.

طبق باور اریکسون اگر بتوانید به ذهن ناخودآگاه کسی وارد شوید می توانید تقریبا هر مشکلی را حل کنید.

ضمیر ناخودآگاه خلاق بوده و برای پاسخ به پرسش ها و یافتن راه حل، عالی است. کافی است که با آن ارتباط برقرار کنید تا بسیاری از مسائل برطرف شوند.

حتما لازم نیست که افراد در خلسه باشند تا این اتفاقات رخ دهد. تا وقتی که ضمیر ناخودآگاه آنها به تلقینات پذیرا باشد آن تلقینات می تواند اثر هیپنوتیک داشته باشد.

میلتون اریکسون معتقد بود که خلسه یک حالت طبیعی است و مردم به طور منظم در طی روز وارد آن می شوند.

مثلا این اتفاق وقتی می افتد که توجه آنها به یک پرسش، مسئله و یا حتی شگفتی جلب است و این باعث می شود که موقتا سایر محرک ها را بلاک کنند.

اگر بخواهیم موارد بالا را خلاصه کنیم به فرمول ABS که از نتایج کار اریکسون استخراج شده می رسیم که شامل سه مرحله است:

– جلب توجه شخص
– عبور از نگهبان دروازه ناخودآگاه
– تحریک ناخودآگاه

بسیاری از روش هایی که اریکسون از آنها استفاده می کرده به خوبی در کتاب ها و مقالات ثبت شده است و در اینجا فقط به چند نمونه از آنها اشاره می شود:

– تلقین غیر مستقیم

اگر می خواهید کسی ایده ای را قبول کند باید بسیار ظریف عمل کنید. اگر محق و خیلی روشن به او دستور دهید ممکن است مقاومت کند. ذهن آگاه ما این مقاومت را به وجود آورده و دسترسی به ضمیر ناخودآگاه ناممکن می شود.

اریکسون در مورد تلقینات غیر مستقیم به این نتیجه رسید که ناخودآگاه ما نسبت به قصه ها، نمادها و استعاره ها واکنش بهتری دارد.

به جای آنکه از دستوری واضح و مستقیم مثل گفتن “به خواب فرو می روی” استفاده شود می توان گفت: برای تو آسان است که به خلسه بروی.

میلتون اریکسون این نوع نگرش را مبهم بودن هنرمندانه می نامید. در واقع جمله به صورتی مبهم گفته می شود که ضمیر ناخودآگاه خودش جای خالی کلمات و مفاهیم را پر کند و نقش فعالی را برای پدید آوردن تغییرات داشته باشد.

قدرت گیج کردن

اریکسون کشف کرده بود که وقتی مردم گیج و مبهوت هستند در حالتی از خلسه به سر می برند. گیج کردن همچنین موجب می شود که نگهبان دروازه ناخودآگاه پشت سر گذاشته شود چون ذهن به قدری مشغول است که نمی تواند مقاومت زیادی به خرج دهد.

گیج کردن افراد می تواند به روش های مختلفی ایجاد شود مثل استفاده از زبان نامفهوم، جملات بلند و پیچیده، استفاده از استعارات، به هم ریختن الگوها، مبهم بودن یا گفتن جوک برای بر هم زدن الگوی فکری افراد.

اریکسون از روش گیج کردن تقریبا در بیشتر تکنیک های خود استفاده می کرد. شاید به این دلیل بود که این کار روش موثری برای پرت کردن حواس ذهن آگاه ماست.

القای خلسه بدون استفاده از کلمات

اریکسون می توانست حتی بدون گفتن یک کلمه سوژه را وارد خلسه کند و یا توجه او را به سمت موضوع خاصی ببرد. یکی از روش های مورد استفاده او، دست دادن نامتعارف او بود. مردم معمولا به صورت اتوماتیک و بدون فکر به هم دست می دهند. ولی اریکسون این فرآیند را با انجام کارهای غیر منتظره به هم می زد. برای مثال با گرفتن مچ دست آنها به جای گرفتن دست. با این کار شخص گیج و متعجب شده و ذهن او نسبت به تلقین باز می شود. این نمونه ای از به هم ریختن الگوهای شناخته شده است.

یکی از شیوه های جالب اریکسون برای حل مشکلات افراد این است که او آنها را در طی هیپنوتیزم به ۶ ماه یا یک سال آینده و در نقطه ای که مشکل حل شده است می برد. سپس از آنها می پرسید که چه کار کرده اند. او همه حرف های آنها را یادداشت می کرد و بعدا به آنها می گفت که همین لیست کارها را انجام دهند. بنابراین درمان را از خود ناخودآگاه سوژه استخراج می کرد و به خود آنها انعکاس می داد.

به طور کلی کارهای میلتون اریکسون در زمینه هیپنوتیزم توانسته است شاخه های زیادی را تحت تاثیر قرار دهد. برای مثال حتی در مشاوره های خانوادگی و حل مشکلات آنها نیز کاربرد دارد. همچنین نظریات او به ریچارد بندلر و جان گریندر کمک کرد تا بتوانند NLP را توسعه دهند.

کتاب های زیادی در مورد اریکسون نوشته شده ولی ۵ کتاب را خودش به رشته تحریر در آورده مانند کتاب های حقایق هیپنوتیزم، تجربه هیپنوتیزم و به هم ریختگی زمان در هیپنوتیزم.