درمان میدان فکری یا Thought Field Therapy چیست؟

درمان میدان فکری یا Thought Field Therapy که به اختصار TFT خوانده می شود یکی از روش های انرژیکی روان درمانی است تا توسط آن علائم اختلالات روانی مختلف توسط کنترل جریان انرژی در بدن تخفیف پیدا کند. این روش درمانی هر چند که از باورهای مربوط به وجود لایه ها و هاله انرژی و مسیرهای انرژیکی در بدن برگرفته شده است ولی در کنار هم قرارگیری آن با علم روان شناسی و روان درمانی توسط یک روان شناس آمریکایی به نام راگر کالاهان یا Roger Callahan صورت گرفته است و او توسعه دهنده این روش درمانی است.

اساس درمان میدان فکری بر این است که بدن ما دارای یک میدان انرژی است و نامتعادلی در این سیستم می تواند باعث بروز بیماری های فیزیکی و روانی شود. این نامتعادلی ها می توانند توسط ضربه زدن به نقاط انرژیکی خاصی در بدن توسط انگشت برطرف شوند. معمولا ترتیب خاصی نیز برای ضربه زدن به این نقاط انرژی وجود دارد تا سلامتی فرد دوباره بازگردد. گفته می شود این روش درمانی باعث بهبودی سریع و ماندگار در درمان برخی اختلالات روانی مانند فوبیاها، اضطراب، افسردگی و اعتیاد می شود.

این روش روان درمانی که برگرفته از روان درمانی مدرن و سنت های شرقی کشورهایی مانند چین و روش های فشاردرمانی و طب سوزنی است تاکید دارد که جریان انرژی حیاتی در بدن از مسیرهای خاصی عبور می کند و اگر در این مسیرها گرفتگی و بلاک ایجاد شود بیماری های مختلف پدید می آید. این مسیرهای انرژی یا meridian هر کدام مربوط به ارگان های داخلی بدن و از آنجا به سمت نقاط خاصی از سطح پوست است. وقتی به این نقاط فشار می آید و یا سوزن وارد می شود بلاک های انرژی پاک شده و مسیر عادی انرژی برقرار می شود و در نتیجه، سلامتی حاصل می شود. همین اصول را کالاهان برای درمان اختلالات روانی استفاده کرده است و روش درمانی میدان فکری را ایجاد کرده است. البته این روش درمانی هنوز توسط انجمن روان شناسی آمریکا به طور رسمی پذیرفته نشده است.

کالاهان قبل از ابداع این روش درمانی، در دوره های کینزیولوژی نیز شرکت کرده بود. ابداع کننده کینزیولوژی عملی، جورج گودهارت است. او اعتقاد دارد که قدرت عضلات می تواند نه تنها تحت تاثیر عوامل فیزیکی قرار بگیرد بلکه افکار و عواطف هم بر آن اثر می گذارد. او همچنین ادعا دارد که برخی از عضلات با برخی از مسیرهای انرژی در بدن در ارتباط هستند. در کینزیولوژی، قدرت نسبی عضلات بررسی می شود تا مشخص شود کدام مسیرهای انرژی در بروز مشکلات عاطفی و فیزیکی درگیر هستند. کالاهان نیز برخی از روش های تشخیصی گودهارت را در متد جدید خود آورده است.

روش درمان میدان فکری از کجا شروع شد؟

در سال ۱۹۸۰، کالاهان توانست با روش ضربه با انگشت، یک خانم که دچار فوبیای آب شده بود را درمان کند. این خانم با روش های دیگر روان درمانی بهبودی زیادی پیدا نکرده بود. کالاهان نیز با اطلاع از کینزیولوژی، روش جایگزین دیگری را امتحان کرد. او فهمیده بود که ترس این خانم به صورت احساس بد در محل شکم او حس می شود پس کالاهان تصمیم گرفت به نقطه فشاردرمانی مربوط به مسیرهای انرژی معده که در زیر چشم واقع است ضربه بزند. این خانم به طور ناگهانی بهبود پیدا کرد و فوبیای او نسبت به آب از بین رفت. از آن پس کالاهان شروع کرد به بررسی رابطه بین نقاط فشاردرمانی و اختلالات روانی. در طول بیش از دو دهه، کالاهان سیستم درمانی خود را توسعه داد و به هزاران نفر نیز آموزش داد.

روش درمان میدان فکری برای درمان چه نوع اختلالات روانی و مشکلات عاطفی مناسب است؟

مطالعات مختلف نشان داده است که این روش درمانی می تواند بازه های زیادی از مشکلات روانی را حل کند مانند:

– اضطراب
– استرس
– ترس
– انواع فوبیا مثل فوبیای پرواز و صحبت کردن در جمع
– طرد شدگی
– افسردگی
– خشم
– احساس گناه
– مشکلات عشقی
– خاطرات مورد سوء استفاده گرفتن در کودکی
– ترومای تجاوز
– سایر تروماها
– اعتیاد
– مشکلات مربوط به خوردن
– مشکل در انجام برخی کارها

البته روش درمان میدان فکری برای تخفیف دردها و مشکلات فیزیکی نیز کاربرد دارد.

آیا روش درمان میدان فکری واقعا موثر است؟

در این جا به دو نمونه تحقیق اشاره می شود:

۱- مطالعه دکتر Charles Figley

دکتر Charles Figley که یک تروماتولوژیست و پروفسور در FSU است چند روش روان درمانی را برای بهبود وضعیت عاطفی تعدادی بیمار استفاده کرد تا ببیند کدام روش درمانی، موثرتر است. او از روش درمان میدان فکری، EMDR (یکی از بهترین روش های درمان اختلال پس از سانحه و اختلالات روانی دیگر)، NLP (استفاده از روش V-K dissociation)و TIR (از روش های دیگر کاهش اثرات تروماتیک) برای گروهی از بیمارانی که روی آنها مطالعه انجام می داد استفاده کرد.

در این مطالعه از معیار آشفتگی تجربه یا خاطره ای که از لحاظ عاطفی دردناک است استفاده شد. به این صورت که خاطره ای که اصلا دردناک نیست عدد ۰ و خاطره ای که بیش از حد تصور دردناک و آزار دهنده است عدد ۱۰ را دریافت می کند. گروه مورد مطالعه، معیار آشفتگی تجربه بین اعداد ۴٫۷ تا ۶٫۵ را داشتند. سپس این گروه به ۴ زیر گروه تقسیم شد تا برای هر کدام یک روش درمانی جداگانه که در بالا اشاره شد استفاده شود.

نتیجه این شد که زیرگروهی که از روش درمان میدان فکری استفاده کرده بود بیشترین تاثیر را در بهبود عاطفی خویش مشاهده کرده بود. میزان کاهش اعداد معیار آشفتگی در مورد هر روش درمانی به صورت زیر بود:

۱- TFT یا درمان میدان فکری = ۳٫۳
۲- EMDR = 3
۳- TIR = 3.1
۴- NLP = بی اثر

پس TFT یا درمان میدان فکری بیشترین میزان سطح کاهش دردناک بودن خاطرات و عواطف منفی را فراهم کرده بود آن هم در کمترین زمان.

Dr. Figley که از این نتایج شگفت زده شده بود گفت که دلیل موفقیت روش درمان میدان فکری این بوده است که:

– این روش بسیار قدرتمند است و بیماران تقریبا بلافاصله از درد و رنج روانی رها شده و درمان، ظاهرا اثرات دائمی دارد.
– این روش نیازی به این ندارد که بیمار در مورد مشکلات خود صحبت کند. کاری که گاهی باعث یادآوری زخم های کهنه می شود.
– این شیوه درمانی بسیار موثر است و سریع العمل و ماندگار است.

۲- تحقیق در مورد اثر درمان میدان فکری بر کاهش اضطراب

این تحقیق توسط Irgens A و همکاران او در سال ۲۰۱۲ در نشریه Explore (NY) در مورد اثرات روش درمانی میدان فکری بر کاهش علائم اضطراب به چاپ رسیده است. در این مطالعه، ۴۵ بیمار، تحت این نوع درمان قرار گرفتند و بعد از ۱ الی ۲ هفته پس از درمان و همچنین ۳ و ۱۲ ماه بعد نیز مجددا بررسی شدند. نتیجه نهایی این شد که همه علائم اضطراب در این بیماران در طی یک الی ۲ هفته به شدت کاهش یافت و اثرات آن در بررسی سه ماهه و ۱۲ ماهه نیز باقی مانده بود.

مفاهیم اصلی در روش درمانی میدان فکری چیست؟

– آشفتگی در میدان فکری

در این روش، افکار به عنوان انرژی شناخته می شوند که در یک شبکه به هم پیچیده به نام میدان فکری وجود دارند. افکار مختلف باعث تغییراتی در میدان فکری می شود. انرژی در این میدان حرکت می کند ولی مسیرهای انرژی می توانند دچار گرفتگی و تجمع و ایجاد آشفتگی شوند. این آشفتگی ها می توانند در اثر وقایع منفی در زندگی مثل تروما و مرگ عزیزان ایجاد شده و منجر به بروز مشکلات جسمانی و روانی شود که شخص به دنبال درمان آن است. به گفته کالاهان، این آشفتگی های انرژیکی مسئول همه عواطف منفی هستند. بنابراین در این روش درمانی به مردم کمک می شود تا این انرژی های آشفته و گیر کرده رها شوند تا علت ناراحتی روانی رفع شود.

– داشتن یک الگوریتم

کالاهان ادعا می کند که این تجمع انرژی های راکد و آشفتگی انرژی در میدان فکری به مسیرهای انرژی خاصی در بدن مربوط است و با ضربه زدن به نقاط مخصوصی از این مراکز انرژی با ترتیب خاص، امکان حل مشکل مربوطه وجود دارد. این ترتیب خاص در ضربه زدن به نقاط انرژیکی را در اثر آزمون و تجربه بر روی تعداد زیادی از بیماران که از یک اختلال مشترک رنج می بردند را به دست آورده است. این الگوریتم ها را می توان برای بیشتر افراد پیاده کرد و فقط در موارد خاصی نسبت به نیاز شخصی، آنها را کمی تغییر داد.

– استفاده از روش لمسی و صدا

در این روش هم از ضربه هایی با توالی خاص می توان به نقطه انرژیکی دچار مشکل پی برد و هم از طریق صدا. روش صدا برای کسانی است که از پشت تلفن می خواهند درمان شوند. جزئیات این روش هنوز عمومی نشده است و فقط به افراد حرفه ای در این زمینه آموزش داده می شود.

– روش های معکوس درمانی

بعضی از افراد چنان دچار افکار منفی مثل عذاب وجدان می شوند که خود را شایسته درمان نمی بینند. در این سیستم درمانی، روش های خاصی هم برای درمان این افراد وجود دارد.

روش درمانی فکری به طور مختصر چگونه است؟

ابتدا بیمار میزان مشکل عاطفی و روانی خود را نمره دهی (از صفر تا ۱۰) می کند. پس از بررسی های مختصر، روی نقاط انرژی مختلفی که مربوط به این مشکل که باعث انباشتگی و آشفتگی در میدان انرژی شده است ضربه هایی زده می شود. فرد بیمار باید فقط روی مشکل خود متمرکز بماند تا محل آشفتگی انرژی پررنگ تر احساس شود. ضربه زدن باعث می شود که به میدان فکری، انرژی وارد شود و جریان انرژی در داخل سیستم را به تعادل برساند.

یک درمان گر می تواند از الگوریتم هایی که کالاهان ابداع کرده استفاده کند. مثلا الگوریتم درمان تروما این است که ۵ الی ۷ بار بر روی ابرو، زیر چشم، زیر بغل و ترقوه ضربه زده شود. ممکن است تغییراتی هم بسته به نوع بیمار به این الگوریتم داده شود و شخصی سازی تر شود. توالی ضربه زدن ها آن قدر ادامه پیدا می کند تا نمره ای که قبلا در مورد میزان هولناک یا دردناک بودن مشکل خود داده بودند به صفر یا یک برسد.

اثرات درمانی این روش گاهی چنان قوی است که بیماران در طی یک جلسه هم کامل مداوا شده اند. طول هر جلسه می تواند بین ۳۰ الی ۹۰ دقیقه باشد. در مورد مشکلات پیچیده تر، الگوریتم هایی هم به بیماران آموزش داده می شود تا خود آنها هر زمان که نیاز داشتند آنها را اجرا کنند.

اینکه واقعا این روش درمانی تا این حد موثر است مورد بحث بوده و نیاز به آزمایش های بیشتر و جامع تر است.

ویدیوی آموزشی درمان میدان فکری: